تقی پورنامداریان

531 صفحه

انتشارات نگاه

ویراست جدید، 1381

3200 تومان

کتابو سال قبل داشتم می‌خوندم که خورد به امتحانای ترم و بعدم حالش دست نداد که بقیه‌شو بخونم. 60-70 صفحه‌ش بیشتر نمونده بود... ولی وقتی حالش نباشه... بگذریم. مهم‌ترین کتابیه که درباره‌ی شعر شاملو منتشر شده. شنیده بودم که دکتر پورنامداریان هم مث دکتر شفیعی تو نقد رویکرد فرمالیستی داره، جلد کتابم که سیاهه، طبیعتاً آدم یاد موسیقی شعر می‌افته! به خصوص که اسم یکی از فصلاشم «موسیقی و شعر»‍ه. ولی اصولاً مقایسه‌ش غلطه. چون اون توضیح یه مثلاً مکتبه، و این نقد شعر یه شاعر بر اساس نظریه‌های اون مکتب. پس اصولاً مقایسه‌ش نکنید!

با این تصور که 500 صفحه کتاب می‌خونید و بعد از این شعرای پیچیده‌‌ی شاملو سر درمی‌آرید سراغ کتاب نرید. چون اولاً این طوری نیست. یعنی باید حتماً قبلش خیلی خوب شعرای شاملو رو خونده باشید. شعر بیشتر از این که نیاز به فهمیدن داشته باشه، نیاز به کنار اومدن و عادت کردن داره. بعدم اگرم این طوری باشه اصولاً همه‌ی لذت شعر از بین می‌ره! شعر مسئله‌ی ریاضی نیست که با حل کردنش لذت ببری... باید باهاش زندگی کنی! آره پسرم...

بعد از پیشگفتار طولانیش، یه بخش کوتاهه درباره‌ی چند تا کتاب اول شاملو که اهمیت خیلی زیادی ندارن. بعد شروع می‌کنه بقیه‌ی آثار شاملو رو از هوای تازه به بعد بررسی می‌کنه. بخش اول عاطفه‌س که بیشتر داره انگیزنده‌های شاملو برای شعر گفتنو نشون می‌ده. آزادی و این حرفا. چهار فصلی رو اختصاص داده به بحث خیال؛ «تخیل»، «صور خیال»، «عناصر سازنده‌ی صور خیال» و «هماهنگی زمینه‌ی عاطفی و تصویر». تو بحث تشبیه و این چیزام کاری به تقسیم‌بندیای بی‌خاصیت مرسوم نداره، خودش بر اساس حرفی که می‌خواد بزنه تقسیم‌بندی‌ای رو که لازم داره تعریف می‌کنه. فصل بعدی «زبان»‌ه. بیشتر درباره‌ی دایره‌ی واژه‌ها و ویژگی‌های باستان‌گرایانه‌ی زبان شاملوه. فصل بعدم مکملشه «چند نکته‌ی دیگر درباره‌ی زبان». درباره‌ی بعضی ضعفای زبان شاملو و همین‌طور بعضی آبشخورای جزئی‌تر زبان شاملوه.

فصل جنبه‌هاب بلاغی... اوه! حوصله ندارم! خودتون بخونیدش!

تو فصل موسیقی و شعر بعدِ یه نگاه سریع به شعرای کلاسیک و نیمایی شاملو، سعی می‌کنه بعضی عوامل ایجاد آهنگ تو شعرای سپید شاملو رو نشون بده. کار سختیه... ولی انصافاً تا حد زیادی تونسته این کارو بکنه. فصل آخر هم که ساختمان شعره. سعیش اینه که نشون بده در شعر شاملو (بخش اعظم کاراش) چه اندازه تناسب و گره‌خوردگی بین عناصر شعر وجود داره. اون هم نه فقط در یه سطر (مثل بخش اعظم شعر کلاسیک فارسی)، بلکه در کل شعر. یعنی در محور عمودی. بعدم برای این که بهتر اینو نشون بده، این فصل و کتاب رو با تأویل چند نمونه از شعرای شاملو تموم می‌کنه. تو مقدمه هم چند تا شعرو تأویل کرده. آره دیگه. به عنوان توصیه‌ی آخر موقع خوندن سعی کنید مجموعه شعرای شاملو (یعنی دفتر اول مجموعه آثارش) دم دستتون باشه.